| چهارشنبه، 10 آذر 1400
نگاه ایران: فصل گرم انتخابات آغاز شده، تنور شایعات و حدس و گمان ها هم بیشتر از هر زمان دیگری داغ شده است. حدس و گمان هایی که تا نزدیک شدن به روز برگزاری انتخابات گاهی تغییر کرده و یا تشدید می شود. اما آنچه در این میان بیشتر از هر زمان دیگری خودنمایی می کند، عادت مالوف نظرسنجی ها است. نظرسنجی هایی که سال هاست جای خودشان را در میان رسانه ها پیدا کرده اند. در آستانه هر انتخاباتی اگر سری به خبرگزاری ها و سایت های خبری بزنید با باکس های کوچکی در کنار صفحات روبرو می شوید که نظر شما را به عنوان مخاطب این سایت ها از شما پرسیده اند. آنها می خواهند بدانند شما به چه کسی رای می دهید؟ شانس کدام کاندیدا را بیشتر می دانید؟ اگر کاندیدای مورد نظرتان کناره گیری کند کاندیدای دومتان چه کسی است؟ عملکرد کدام کاندیدا به نظرتان بهتر است و قس علی هذا. علاوه بر اینها نظرسنجی هایی تلفنی، پیامکی، اینترنتی، میدانی یا خیابانی هم در آستانه هر انتخاباتی منتشر می شوند که البته معمولا چگونگی انتخاب جامعه آماری و شرکت افراد در آنها مجهول است. تا جایی که در آستانه هر انتخاباتی از انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری گرفته تا انتخابات ریاست جمهوری و شوراها مشکل است بفهمیم در پس پرده روش شناسی این تحقیقات چه می گذرد؟ ما هرگز نمی دانیم نمونه مورد بررسی در انواع نظرسنجی های موجود کیست و یا برگزارکنندگان نظرسنجی های گوناگون چه روش های دقیقی را برای انجام این نظرسنجی ها به کار برده اند؟ به همین دلیل هم نمی توان آنها را قابل تعمیم دانست. نتایج نهایی با 180 درجه اختلاف! گذشته از تمام این اما و اگرها، فصل انتخابات بیشتر از آنکه با نظرسنجی هایی دقیق، حساب شده و مورد اعتماد همراه باشد به میدانی برای نظرسازی هایی تبدیل می شوند که که بسته به گرایش سیاسی هر رسانه با سوگیری هایی همراه است. این رسانه ها معمولا مخاطب های خاص خودشان را دارند و عموما نتایجی منطبق با خاستگاه حزبی- جناحی خودشان را منتشر می کنند و نتایج نظرسنجی هایشان به نفع خودشان و کاندیدای مورد حمایتشان است! به خاطر همین هم هست که در انتخابات های گذشته دیده ایم که نتایج نظرسنجی هر رسانه با رسانه ای دیگر تفاوت آشکار دارد. البته گاهی بعضی رسانه ها با گسترش این نظرسنجی ها جنگ روانی انتخاباتی هم به راه می اندازند. نمونه اخیرش انتخابات ریاست جمهوری در سال 92 است. در آن سال رسانه های نزدیک به اصلاح طلبان از جمله ایسنا، انتخاب و عصر ایران محمدرضا عارف را فرد برگزیده مردم برای ریاست جمهوری در نظرسنجی هایشان اعلام کردند. رسانه هایی همچون تابناک و مهر نیز محمدباقر قالیباف را فرد برگزیده مردم معرفی کردند. البته در نهایت نتیجه چیزی نشد جز پیروزی حجت الاسلام حسن روحانی که در نظرسنجی های خبرآنلاین، فرارو، انتخاب و پارسینه رییس جمهور آینده ایران معرفی شده بود. جای خالی مراکز نظرسنجی مستقل مراکزی همچون مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران ایسپا (وابسته به جهاد دانشگاهی)، مرکز تحقیقات صدا و سیما، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، نیروی مقاومت بسیج، وزارت اطلاعات و مرکز افکارسنجی نهاد ریاست جمهوری از شناخته شده ترین مراکز نظرسنجی در ایران هستند. اما این مراکز معمولاً نتایج نظرسنجی های خود را به صورت رسمی و عمومی اعلام نمی کنند و به همین خاطر است که نظرسنجی های انتخاباتی معمولا به دست رسانه های خصوصی با سلایق گوناگون سیاسی سوق داده می شود. همین موضوع بیش از پیش جای خالی مراکز نظرسنجی مستقلی که بتوان به نتایج آن اعتماد کرد، آن را تعمیم داد و به نتایجش اتکا کرد، به رخ می کشد. مرکز پژوهش های مجلس نیز در اظهار نظری کارشناسی در گزارشی اعلام کرد که عدم بهره گیری از روش ها و تکنیک های مختلف علمی در سنجش افکار عمومی، عدم بررسی مقایسه ای داده ها در طرح های واحد و یک شورای مشخص در پس طرح های انتخاباتی از جمله کاستی های موجود در انجام نظرسنجی ها است. فقدان بانک اطلاعاتی درباره نظرسنجی ها، فقدان استراتژی مشخص میان مردم برای رای دهی و نوع مشارکت شان در انتخابات، عدم رفتارشناسی اجتماعی در نظر سنجی ها و اینکه نتایج نظرسنجی ها «ابزار تبلیغات روانی» قرار می گیرند را نیز باید به این فهرست افزود. نظرسنجی های غربی بهترند اما ... اگرچه نظرسنجی های انتخاباتی- سیاسی در ایران وضعیت قابل اتکایی ندارند اما در کشورهای اروپایی و یا آمریکایی مراکز مستقلی برای افکار سنجی وجود دارند که در سال های گذشته با اندک اختلافی نتایجشان قرین به واقعیت بوده است. البته انتخابات ریاست جمهوری اخیر آمریکا و ماجرای جدایی بریتانیا از اتحادیه اروپا را باید از این کلیت مستثنی دانست. چرا که نظرسنجی های آمریکایی مراکز رسانه ای همچون چون ان بی سی، سی.ان.ان، واشنگتن پست و نیویورک تایمز و حتی مرکز نظرسنجی گالوپ کلینتون را پیروز انتخابات می دانستند، اما واقعیت چیز دیگری شد. مراکزی چون رویترز، واشنگتن پست، وال استریت ژورنال و ای بی سی، پیروزی کلینتون بر ترامپ را با اختلاف 4 تا 12 درصد پیش بینی کرده بودند. تنها فاکس نیوز، راسموسن و لس آنجلس تایمز بودند که برتری ترامپ بر کلینتون را به درستی حدس زده بودند. این در حالی است که تمامی مراکز مذکور در انتخابات های پیشین ریاست جمهوری عموما نتایج را به درستی حدس زده بودند. در همین حال مراکزی همچون fop، Ipsos، Opinionway Csa، Harris interactive از مراکز مستقل نظرسنجی اروپایی هستند که نتایج قابل قبولی تا کنون در موارد مختلف ارائه داده اند که البته نتایج نظرسنجی اغلب این مراکز هم در موضوع Brexit یا همان جدایی انگلیس از اتحادیه اروپا منطبق با واقعیت نبود. فضای مجازی و افزایش نظرسازی ها هرچه به زمان آغاز تبلیغات انتخاباتی نزدیک تر می شویم، بازار آمارسازی هایی تخیلی و نظرسازی هایی که از سو ی هواداران نامزدها منتشر می شوند نیز داغ تر می شود. مانند آنچه در انتخابات سال 92 از سوی رسانه های هوادار قالیباف و سعید جلیلی بیشتر دیده شد و نهایتا هم نتایجی با فاصله معنی دار از آنها را شاهد بودیم. گسترش فضای مجازی بیش از هر زمان دیگری بیم رواج بازار نظرسنجی های گوناگون و بعضا دروغین را آفریده است. از این رو می توان پیش بینی کرد که در آستانه دوازدهمین انتخابات ریاست جمهوری شاهد انتشار گسترده نتایج نظرسنجی های بی هویت باشیم. نظرسنجی هایی که اگر چهارسال پیش از سوی رسانه ها دنبال می شدند؛ امسال حتی در کانال های تلگرامی و صفحات فیس بوک نیز دیده می شوند. بی آنکه از جمعیت شرکت کننده در آن، مشترکات آنها و هم پوشانی هایشان اطلاع موثقی در دست باشد. در چنین فضایی بیش از پیش جای خالی مراکز معتبر نظرسنجی احساس می شود. مراکزی برای ارائه آمارهای درست سیاسی و نه جایگاهی برای انجام عملیات روانی و بالابردن هیجانات کاذب انتخاباتی.
به اشتراک بگذارید:

نگاه شما:

security code