| دوشنبه، 05 مهر 1400
نگاه ایران:همزمان با سفر رئیس جمهوری اسلامی ایران به باکو که با هدف حضور در نشست سه جانبه سران روسیه، جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان صورت گرفته و از منظر سیاست منطقه ای ایران از اهمیت بسیار بالایی در شرایط حساس کنونی منطقه و جهان برخوردار است. ولی کوزه گر کالجی، پژوهشگر معاونت پژوهش های روابط بین الملل- مرکز تحقیقات استراتژیک با نگارش یادداشتی درصدد تبیین موضوع برآمده است. «سفر رئیس جمهور ایران به باکو که با هدف حضور در نشست سه جانبه سران روسیه، جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان صورت گرفته است از منظر سیاست منطقه ای ایران از اهمیت بسیار بالایی در شرایط حساس کنونی منطقه و جهان برخوردار است. تحولات پرشتاب و پیچیده منطقه خاورمیانه به ویژه تحولات سوریه، کودتای نافرجام در ترکیه، گسترش بی سابقه امواج تروریسم و افراط گرایی، وضعیت بغرنج مهاجران و آوارگان، وضعیت بی ثبات بازار جهانی نفت که بر اقتصاد هر سه کشور ایران، روسیه و آذربایجان تاثیر منفی برجای گذاشته است و دیدار ولادمیر پوتین با رجب طیب اردوغان در «سن پطرزبورگ» تنها یک روز پس از اجلاس سه جانبه باکو، موجب شده است سفر رئیس جمهوری ایران به باکو و دیدار با روسای جمهور روسیه و آذربایجان از اهمیت خاصی برخوردار باشد. اما علاوه بر موضوعات و ملاحظات یادشده، محور اصلی اجلاس سه جانبه باکو، رایزنی و مذاکره درمورد کریدور ترانزیتی شمال - جنوب است. موافقتنامه کریدور حمل ونقل بین المللی شمال - جنوب در شهریور ماه ۱۳۷۹ در سن پطرزبورگ روسیه به امضای وزرای حمل و نقل سه کشور ایران، هند و روسیه رسید. این کریدور، ارتباط ترانزیتی کشورهای شمال اروپا و روسیه از طریق ایران و دریای خزر به کشورهای حوزه اقیانوس هند، خلیج فارس و جنوب آسیا برقرار می سازد و مهم ترین حلقه تجارت بین آسیا و اروپا است که در مقایسه با مسیرهای سنتی از نظر مسافت و زمان تا ۴۰ درصد کوتاه تر و از نظر هزینه تا ۳۰ درصد ارزان تر است. از این منظر، اجلاس سه جانبه باکو فرصت ارزشمندی است تا سه کشور روسیه، آذربایجان و ایران که به لحاظ جغرافیایی کاملاً هم سو با کریدور ترانزیتی شمال - جنوب هستند، ظرفیت های این حوزه و راهکارهای توسعه آن را مورد بررسی قرار دهند. بدون تردید در تحقق اهداف کریدور ترانزیتی شمال - جنوب، تکمیل طرح راه آهن قزوین – رشت - آستارا و اتصال آن به شبکه خطوط ریلی جمهوری آذربایجان از اهمیت بسیار راهبردی برخوردار است؛ چرا که زمینه اتصال شبکه ریلی ایران به راه آهن روسیه را فراهم  کرده و عملاً امکانی را برای حمل و نقل کانتینرها از بندر «ناوا شوا» هند از طریق ایران، آذربایجان و روسیه به فنلاند فراهم می آورد که به معنی تحقق بخش بزرگی از اهداف کریدور ترانزیتی شمال - جنوب خواهد بود. پیش بینی می شود با اتصال خطوط ریلی ایران به آذربایجان ۱۰ میلیون تن کالا از مسیر راه آهن قزوین- رشت - آستارا- آستارا مبادله شود که تحرک قابل توجهی در حوزه تجارت را به دنبال خواهد داشت. علاوه بر این، دیگر کشور منطقه قفقاز یعنی جمهوری ارمنستان نیز طی سال های اخیر در رابطه با توسعه خطوط ارتباطی و ترانزیتی در قفقاز گام های مهمی برداشته است. مهم ترین برنامه ارمنستان، «برنامه سرمایه گذاری کریدور جاده ای شمال – جنوب» است که بازسازی جاده زمینی ایران- ارمنستان- گرجستان و نیز خط راه آهن ارمنستان- ایران موسوم به خط آهن جنوبی که به خط راه آهن گرجستان وصل می شود، در کانون این دو طرح ترانزیتی قرار دارد که در صورت اجراء، تحول بسیار مهمی را در حوزه ترازیت و خطوط ارتباطی ارمنستان و منطقه قفقاز به وجود خواهد آورد. که در مجموع موجب تنوع بخشی به مسیرهای ترانزیتی در منطقه و تکمیل فرایند کریدور ترانزیتی شمال- جنوب خواهد شد که برآیند آن تسهیل تجارت و بازرگانی میان کشورهای منطقه خواهد بود. نکته بسیار مهمی که در رابطه با تحقق اهداف کریدور ترانزیتی شمال- جنوب برای کشورمان حائز اهمیت است، رونق مناطق مرزی ایران با دو کشور همسایه آذربایجان و ارمنستان است که در این بین، نقش منطقه آزاد تجاری- صنعتی ارس از اهمیت بسیار فراوانی برخوردار است. منطقه آزاد ارس با برخورداری از پایانه های مرزی و گمرگی در جلفا، (مرز ایران و منطقه خودمختار نخجوان)، نوردوز (مرز ایران و ارمنستان) و خمارلو و اصلاندوز (مرز ایران و جمهوری آذربایجان) از ظرفیت های بسیار بالایی در حوزه تجارت و بازرگانی برخوردار است که بدون تردید، تحقق «کریدور ترانزیتی شمال - جنوب» میان ایران، روسیه و آذربایجان و نیز «برنامه سرمایه گذاری کریدور جاده ای شمال – جنوب» میان ایران، ارمنستان و گرجستان، جهش قابل توجهی را در رونق اقتصادی و تجاری ایران و منطقه قفقاز ایجاد خواهد نمود. واقعیات ژئوپولیتیکی، امنیت و ثبات، بازار بزرگ اقتصادی ایران و دسترسی به آب های آزاد        بین المللی در دریای عمان و خلیج فارس، بستر مناسبی را برای تبدیل ایران به کانون اصلی و حلقه وصل ترانزیتی در منطقه تبدیل نموده است. در همین راستا است که مکانیسم سه جانبه نظیر ایران، ترکمنستان - قزاقستان برای توسعه راه آهن شرق خزر، مکانیسم سه جانبه ایران، هند و افغانستان برای توسعه بندر چابهار و مکانیسم سه جانبه ایران، روسیه و آذربایجان برای کریدور ترانزیتی شمال - جنوب طی سال های اخیر شکل گرفته است که با اتصال به طرح راه ابریشم چین می تواند ایران را در کانون ترانزیت و حمل و نقل منطقه قرار دهد. بنابراین سفر رئیس جمهوری ایران به باکو و اجلاس سه جانبه سران روسیه، جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان از نظر تحقق بخشی از طرح های کلان ترانزیتی منطقه بسیار حائز اهمیت است و در صورت تحقق اهداف آن، می تواند موجب تسریع در روند سایر طرح های ترانزیتی شود.»
به اشتراک بگذارید:

نگاه شما:

security code