پنجشنبه، 06 آذر 1399 | 2020 Thursday 26 ,November  
نگاه ایران: در تاریخ معاصر ایران جنبش ها و نهضت های گوناگونی به وقوع پیوسته که بخش مهمی از آنها محصول هرج و مرج های پس از آغاز جنگ اول است. با آغاز جنگ جهانی اول (1914-1293) بر سر تقسیم مستعمرات و کسب منافع و امتیازات در بازار جهان، در میان دو دسته دولت های استعماری اختلاف شدید به وجود آمد، به طوری که ایران به رغم اعلان بی طرفی، میدان تاخت و تاز نیروهای خودی و بیگانه شد و از این راه صدمات فراوانی دید. با چنین شرایط هرج و مرجی که فقط زور حکومت می کرد، دسته های پارتیزانی جنگل، از جمله دهقانان، خرده مالکان شهری و روستایی، کارگران، معلمان و کارمندان ناراضی دور میرزا کوچک خان جنگلی حلقه زده و جنبش آزادی بخش جنگل را به وجود آوردند. جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک خان سبب بروز اتفاقاتی بزرگ- تا 11 آذر 1300 که میرزا کوچک خان در کوه های تالش از دنیا رفت- شد. اما یکی از مهم ترین اتفاقات پیرامون این جنبش در 17 خرداد 1299 به وقوع پیوست. میرزا کوچک خان و قوای جنگل در این روز با انتشار بیانیه ای، تشکیل کمیته انقلاب سرخ ایران و الغای اصول سلطنت و تاسیس حکومت جمهوری را در رشت اعلام کردند و یک روز بعد کمیته انقلاب، هیات دولت جمهوری (هیات اتحاد اسلامی) را معرفی کرد که میرزا کوچک خان عنوان سرکمیسر و کمیسر جنگ را داشت. اما برای واکاوی آنچه نهضت جنگل را به سمت جمهوری رشت کشاند، بهتر باشد به جنبش جنگل نگاهی دوباره بیندازیم؛ نگاهی که محصول آن شاید بتواند این نتیجه را به دست دهد که عامل اصلی شکست نهضت جنگل همین اعلام جمهوری در رشت بود. دوره اول میرزا کوچک خان در حوالی سال های 1295-1294 پس از مشورت با آزادی خواهان، پیگیر و استوار تهران، به رغم ممنوعیت از اقامت در گیلان عازم رشت شد و با تهیه مقدماتی در جنگل پناه گرفت. دوره نخست پس از آغاز جنبش که مصادف با هرج و مرج و ناامنی در کشور بود، با هدف اخراج نیروهای بیگانه، برقراری امنیت، رفع بی عدالتی و مبارزه با خودکامگی شکل گرفت. همین اتفاق ها باعث شد در اندک زمانی جنگلی ها مشهور شوند. مرکز ثقل و مغز متفکر جنگل را هیات اتحاد اسلام تشکیل می داد. کار به جایی رسید که جنبش جنگل پس از جنگ جهانی اول و با وقوع انقلاب در روسیه در مقابل انگلیس ها که مصمم به فرستادن نیرویی از طریق گیلان به قفقاز بودند، بایستد. اما شرایط برای آنها مساعد باقی نماند. پس از جنگ جهانی اول وثوق الدوله، نخست وزیر وقت ایران به پیشنهاد انگلیسی ها به جنگ جنگلی ها رفت. این جنگ و اختلافات درونی باعث شد به تدریج جنبش اقتدار خود را از دست دهد اما حرکات میرزا کوچک خان در دوره دوم فعالیت جنبش آغاز شد. دوره دوم پس از انعقاد قرارداد 1919 وثوق الدوله با انگلستان، در سال 1299 که می توان آن را دوره دوم حیات جنگل نامید، حادثه ای در گیلان پیش آمد که نقطه عطفی در تاریخ مبارزات جنگلی ها محسوب می شد. در این سال ناوگانی از ارتش سرخ به فرماندهی افسر بلشویکی به نام راسکولینکف به همراه اعضای کمیته عدالت باکو خواهان ملاقات با میرزا شدند. این ملاقات به انعقاد قراردادی 9 ماده ای انجامید که عملا باعث تاسیس جمهوری انقلابی ایران در رشت شد. با حضور جنگلی ها در رشت و انتشار اعلامیه جمعیت سرخ انقلاب ایران، دوران تازه ای در میان جنگلی ها آغاز شده بود. اعضای کمیته انقلاب در این زمان میرزا کوچک خان، خالوقربان، احسان الله خان و سید جعفر جوادزاده (پیشه وری) بودند. همچنین کنگره ای از هواداران جنبش جنگل تشکیل شد و سازمان سیاسی جنگل را فرقه اجتماعیون خواند و اهداف نهضت جنگل را بر مبنای اصول سوسیالیسم بنیاد نهاد. نیروهای انقلابی گیلان در این دوره و در روزهای قدرت خویش سراسر گیلان و بخشی از مازندران را به تصرف درآوردند و املاک مالکان را به نفع دهقانان مصادره کردند، اما حوادث دردناکی پیش آمد که باغث شد روزگار به این شکل باقی نماند. اختلاف بین میرزا کوچک خان و گروه های چپ رو جنبش مانند خالو قربان و تحریکات بیگانگان باعث شد میرزا رشت را ترک و از آنجا شروع به نامه نویسی به لنین کند. با ترک رشت توسط میرزا مخالفان چون احسان الله خان و اعضای حزب عدالت زمام حکومت را به دست گرفتند. سرنوشت جمهوری گیلان پس از این اتفاقات یک بار دیگر میرزا به رشت بازگشت و بخشی از جمهوری گیلان شد، اما شکاف های بسیار جدی در میان جنبش باعث از هم پاشیده شدن آن شد. ایجاد حکومت مرکزی قوی، ضربه های انگلستان به جنبش و عدم حمایت شوروی پس از توافق با انگلستان جنبش را از هم پاشاند و میرزا در میانه سرمای کوه های تالش در حالی که تنها مانده بود، درگذشت. نهضت جنگل پایان یافته بود در حالی که جمهوری سرخ رشت نیز با عدم حمایت روس ها به سرنوشت تمام حرکت های این چنینی در تاریخ معاصر ایران دچار شد.
به اشتراک بگذارید:

نظر شما:

security code