| جمعه، 02 مهر 1400
بررسی وضعیت سازمان اسناد و کتابخانه ملی گیلان در گفت وگوی گیل نگاه با ژاله حساس خواه مدیر سازمان؛
       کد خبر: 165411
 نگاه ایران/ مریم صابری: سازمان اسناد و کتابخانه ملی باید برایمان یادآور کتابخانه ای بزرگ، تالار مطالعه، مخزن هایی پر از اسناد با شرایط استاندار دما و رطوبت و تجهیزات آزمایشگاهی برای بررسی صحت آثار باشد. سازمان اسناد و کتابخانه ملی گیلان اما نشانی از این موارد ندارد و با کمترین امکانات سعی می کند اهداف سازمانی اش را پیش ببرد.(گزارش تصویری را اینجا مشاهده کنید) سازمان ملی جوانان سابق گیلان حالا با سردر سازمان اسناد و کتابخانه ملی گیلان در حال فعالیت است. بخشی ازساختمان در دست تعمیر است تا امکانات حداقلی برای حفظ میراث گذشتگان و فرصت پژوهش برای علاقمندان فراهم شود. مشکل نه از تعمیرات که شاید به کمی قبل تر برمی گردد از جایی که تلاش شد تا خانه مسکونی تنها با تغییر «سر در» به جایی برای حفظ بخشی از فرهنگ و هویت استان تبدیل شود شاید فقط دردسر هایش اضافه شد. نمی توان انکار کرد که سنگ بناهای اولیه فرهنگ و هویت مردم هر منطقه ای باید شناسایی و ثبت شوند. منفی یا مثبت زشت یا زیبا. چرا که تمام داشتهای امروزمان که در رفتار و افکارمان بروز می کند آجر به آجر تاثیرگرفته از همان ها است. امروزمان هم باید برای آیندگان بماند تا بدانند به چه می اندیشیدیم و چگونه عمل می کردیم. وزات فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری و سازمان اسناد و کتابخانه ملی نهادهایی هستند که به عنوان متولیان این بخش شناخته می شوند. در این میان سازمانی که به دنبال ثبت داشته های امروزمان و پژوهش در برجای مانده های دیروز است کمتر شناخته شده است. کتابخانه ملی ایران نیز در سال ۱۳۱۶ تاسیس شده است و بعد از انقلاب با چند سازمان دیگر ادغام شد و در نهایت در سال ۱۳۸۱ سازمان اسناد و کتابخانه ملی ادغام شد. این سازمان دارای سه بخش اصلی کتابخانه ملی، آرشیو ملی و مرکز پژوهش و پژوهشکده است. سازمان اسناد و کتابخانه گیلان یکی از سازمان های نوپا در استان است. در سال ۹۱ ایجاد شده و اکنون ژاله حساس خواه ریاست آن را برعهده دارد. ژاله حساس خواه از زنان فعال اصلاح طلب، عضو بنیاد اندیشه و توسعه گیلان، دانش آموخته دکتری آموزش زبان انگلیسی و عضو هیات علمی دانشگاه گیلان است. او از مهرماه امسال با حکم اشرف بروجردی رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی کشور، کارش را آغاز کرده است. از گردآوری و حفاظت از اسناد و تاریخ شفاهی حساس خواه برایمان از کارکرد بخش های مختلف سازمان می گوید: «در کتابخانه ملی تمام آثار مکتوب و غیر مکتوب منتشر شده در ایران و یا متعلق به ایرانیان خارج از کشور در زمینه ایران شناسی و اسلام شناسی جمع آوری می شود. این بخش کار گردآوری، سازماندهی، اشاعه اطلاعات، پژوهش در کتابخانه ملی را انجام می دهد. در موزه کتابخانه نیز پوستر، کارت پستال، نقشه، عکس نگهداری می شود. همچنین با یک تالار۹۷ هزار متر مربع در هشت طبقه به پژوهشگران و دانشجویان خدمات رسانی می کند». او در مورد بخش مهم آرشیو ملی هم توضیح می دهد: سند سوابق اداری با درخواست ادارات تقریبا بعد از گذشت دو سال مورد ارزشیابی قرار می گیرند، اوراق و اسنادی که دارای ارزش نگهداری دائم هستند به آرشیو ملی منتقل می شود و مابقی وارد چرخه بازیافت می شود. از طرف دیگر وظیفه جمع آوری و نگهداری اسنادی که نزد خانواده ها نگهداری می شود هم با این سازمان است البته نام منشا سند همیشه در کنار سند باقی خواهد ماند. مدیر سازمان اسناد و کتابخانه ملی استان گیلان می گوید؛ در بخش آرشیو وظایف مختلفی موجود دارد «حفاظت و نگهداری، آفت زدایی، آزمایشگاه های تخصصی، مرمت آثار آسیب دیده، تولید اسناد رقمی (کامپیوتری) برای دسترسی آسان به اطلاعات و همچنین حفاظت از اصل آثار، تنظیم و توصیف اسناد، مستند سازی، اطلاع رسانی آرشیوی، مصاحبه تاریخ شفاهی و شرایط بهره برداری از خدمات آرشیوی برای پژوهشگران هم در این بخش وجود دارد. در کنار این وظایف مهم سازمان دارای یک اندیشگاه فرهنگی نیز است که مباحث فرهنگی با حضور کار شناسان و فعالان فرهنگی بررسی می شود.» سازمانی نوپا بدون زیر ساخت های لازم اما در سازمان اسناد و کتابخانه ملی گیلان کمتر نشانی را می توان از امکانات سازمان مرکزی تهران و یا حتی دیگر استان هایی  مانند فارس پیدا کرد. وقتی به تفاهم نامه همکاری استاندار وقت گیلان (مهدی سعادتی ) با مدیر اسناد و کتابخانه ملی ایران نگاهی می شود پر از وعده هایی است که به سرانجام نرسیده است. یکی از آنها اختصاص دادن ساختمان تاریخی شهرداری رشت برای این مرکز فرهنگی بود. حساس خواه در همان ابتدای ورودش در مهر ماه امسال متوجه شد که زیرساختی برای این سازمان وجود ندارد. او به پیگری های خود در ابتدای ورودش به سازمان اشاره می کند و از نشست و تماس با مدیران عالی رتبه سازمان در مرکز تا نوبخت معاون گیلانی رئیس جمهوری، سالاری استاندار جدید گیلان و نصرتی شهردار رشت. این مدیر زن می گوید که تلاش کرده تا موقعیت نا مناسب سازمان در گیلان را تشریح کند و دست یاری از آن ها بگیرد. بخشی از رایزنی ها در مرحله اول جواب داده است «با برخورد مثبت و موافقت دکتر نوبخت ۱۰۰ میلیون اعتبار از طرف راه و شهرسازی برای تعمیر بخشی از ساختمان و ایجاد مخزن و تالار داده شده است که هرچند پیش بینی ها نشان می دهد کفاف تمام هزینه را نمی دهد و مطمئنا توانایی خرید ملزوماتی مانند قفسه های ریلی و سیستم اطفای حریق این دو سالن وجود نخواهد داشت» هرچند وقتی می پرسیم چرا پیمانکار در حال کار نیست متوجه می شویم از عدم دریافت مطالباتش شاکی است و ادامه کار ا منوط به دریافت مطالبات خود دانسته است. «این سازمان در انجام یکی از اصولی ترین کارهای خود که نگهداری اسناد در مخازن استاندارد باشد بازمانده است». این جمله نه برای منتقدین عملکرد سازمان اسناد گیلان بلکه از زبان خود مدیرش عنوان شده است. حساس خواه می گوید: در گیلان به طور محدود مخزنی برای نگهداری اسناد وجود دارد اما چون برای آن ها شرایط استاندارد وجود ندارد اکنون تقریبا همه چیز به تهران منتقل می شود و همچنین نتوانسته خدماتی که شایسته باشد به پژوهشگران ارائه دهد. یکی دیگر از وظایف این سازمان شناسایی مفاخر و ثبت و ضبط تاریخ شفاهی است. در چهار ماه گذشته علی رغم تمام محدودیت هایی که وجود داشته است سازمان ثبت اسناد در این بخش ورود پیدا کرده است. در بخش دیگری از سازمان کارتن های زیادی از پایان نامه به چشم می خورند «طبق قانون باید یک نسخه از تمام پایان نامه ها به سازمان ارائه شود اما همه دانشگاه ها همکاری نمی کنند و حتی دانشگاه آزاد ابلاغ کرده که هیچ واحدی پایان نامه ها را در اختیار ما قرار ندهد و این امر مطمئنا سبب خلا در کارنامه علمی و پژوهشی ما خواهد شد. هرچند برای همین پایان نامه های ارسال شده فضای مناسبی وجود ندارد. تشکیل شورای پژوهشی با حضور ۱۸ چهره علمی و دانشگاهی علی رغم محدویت های سازمان در بخشی که نیاز کمتری به سخت افزار های مربوط به نگهداری و حفاظت دارد کارهایی امجام شده است. حساس خواه می گوید: شورای پژوهشی مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان گیلان متشکل از ۱۸ چهره پژوهشگر علمی و دانشگاهی در دو بخش مطالعات اجتماعی و اسنادی تشکیل شده است. کارگروه عکس به سرگروهی فرامر طالبی٬ کارگروه آرشیو نقشه ها دکتر بابائی همتی٬ آرشیو تاریخی روبرت واهانیان٬ ابنیه تاریخی دکتر مژگان خاکپور٬ جراید قدیمی رضا نوزاد٬ اسناد قدیمی علی امیری٬ مشاهیر و مفاخر هوشنگ عباسی تشکیل شده است. در بخش کارگروه مطالعات اجتماعی نیز کارگروه تاریخ اجتماعی گیلان به سرگروهی عباس نعیمی و کتاب شناسی بهنام رمضانی نژاد انتخاب شده اند. فرشته انسان دوست٬ محمدتقی پوراحمد جکتاجی٬ هوشنگ عباسی٬ کاظم فلاحی و عباس نعیمی جورشری اعضای هیات رئیسه این شورای پژوهشی را تشکیل می دهند. حساس خواه در مورد وظایف این کارگروه ها می گوید: این کارگروه ها وظیفه دارند که عکس، نقشه و... مربوط به دوره های مختلف را جمع آوری، خریداری و یا اسکن کنند. نتیجه کار مانند یک دایرة المعارف بزرگ خواهد شد. او  با وجود مشکلات مالی سازمان امیدوار است که در این بخش بتوانند طرح های پژوهشی را با کمک دیگر دستگاهها اجرایی کنند. دیدارهایی برای شرح درد و درخواست کمک او از دیدار خود با رضی رئیس دانشگاه گیلان خبر می دهد و می گوید: درخواست راه اندازی رشته مطالعات اسنادی و خدمات کتابخانه در مقطع ارشد و دکتری که بتواند نیروی متخصص تربیت کند را مطرح کردم. او دیدارهای دیگری نیز داشته است «در دیدار با مسرور مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی هم درخواست داشتم یک درصد از درآمدهای منطقه به ما برسد که او این موضوع را منوط به تصمیم گیری در تهران دانست» حساس خواه دیدار با شهردار و استاندار را نیز مثبت ارزیابی می کند «دکتر نصرتی شناخت خوبی از مرکز قزوین داشتند چون در دوران حضور خودشان در شهرداری قزوین ساختمانی مربوط به مشروطه را به مرکز اسناد واگذار کرده بودند به ما هم قول همکاری و واگذاری زمین مناسب دادند. استاندار نیز علاقمند به حل مسائل هستند و به سازمان برنامه و بودجه برای تامین نیازهایی مانند خرید دستگاه اسکنر دستور دادند. او می گوید: تمام تلاش خود را به کار گرفته تا نگاه ها را متوجه این سازمان کند چرا که بدون کمک دستگاه ها هرچقدر هم تلاش وجود داشته باشد بدون زیر ساخت های لازم نمی توان کار را پیش برد. طبق برآوردهای اولیه این سازمان برای تکمیل ساختمان فعلی و تجهیز آن به چیزی حدود یک میلیارد تومان اعتبار نیازمند است. حساس خواه می گوید به جای فکر کردن به ساختمان جدید منطقی تر این است که از داشته هایمان به بهترین شکل استفاده کنیم و از سوی دیگر ۵ درصد از درآمدهای پایدار شهرداری ها باید به کتابخانه ها برسد انتظار داریم که به ما هم به همان چشم نگاه کنند. این چهره دانشگاهی، گیلان را استانی با عظمتی توصیف می کند که اسناد پراکنده ای از حکومت های علوی اسناد حمله مغول٬ اسناد ظهور کیائیان٬ حکومت صفویه٬ خان احمد گیلانی ٬اشغال توسط روسیه٬ اسناد تاریخی شیلات دریای کاسپین ٬ تولید و توسعه ابریشم و ده ها سند دیگر در آن وجود دارد علاوه بر اینکه شنیده ام مرحوم پرتو می گفتند اسناد زیادی از گیلان در سفارتخانه ایران در کشورهای حاشیه دریای کاسپین است. حساس خواه تاکید می کند که با وجود این تاریخ و آدم های ارزشمندی چون پروفسور بهزاد و مهری جایی نداریم که آن ها را ثبت کنیم و به جوان هایی که اکنون تشنه دانستن گذشته هستند نمی توانیم خدمات رسانی کنیم. او معتقد است اگر حمایت کافی صورت گیرد خروجی های قابل توجهی از این سازمان دیده می شود. این مدیر زن انتظار دارد که مدیران به سازمانی که تلاش می کند تا بخشی از فرهنگ و هویت این استان را زنده نگهدارد کمک بیشتری داشته باشند. اما به نظر می آید در میان مشکلات اقتصادی اولین قربانی مسائل فرهنگی است. او با اشاره به ۴۸ کمیته تخصصی استان برای اجرای طرح توسعه راهبردی گیلان گفت: فقط اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به عنوان بخش های مربوط با فرهنگ در این کمیته ها حضور دارند و برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی جایگاهی تعریف نشده است. صحبت کردن از ساختن ساختمانی از صفر همه اهالی فرهنگ از جمله حساس خواه را می ترساند حتی اگر نتیجه آن بر روی کاغذ دلخواه ترین نتیجه ممکن را داشته باشد. هیچ کس تجربه ساختن کتابخانه مرکزی رشت را فراموش نمی کند با اینکه خبر از تکمیل ۹۵ درصدی پروژه می آید اما افتتاحییه آن از سالی به سال بعد موکول می شود و همچنان اهالی فرهنگ گیلان در انتظار روز افتتاح آن هستند. اما اختصاص دادن بخشی از فضای این مجموعه به سازمان اسناد بتواند به استفاده کاربردی تر از این مجموعه بیانجامد. این مدیر زن گیلانی تمام تلاشش را به کار گرفته تا خودش و سازمانش از این ماموریت فرهنگی که نیازمند توجه بیشتری در اختصاص بودجه است سربلند بیرون بیاورد حال باید دید که نتیجه این تلاش ها چه می شود.

به اشتراک بگذارید:

نگاه شما:

security code