شنبه، 03 اسفند 1398 | 2020 Saturday 22 ,February  
نگاه ایران/گروه فرهنگی:هنر نقاشی دیواری به شکل مدرن آن، هنر نو ظهوری ست که در بسیاری از شهرهای بزرگ اروپا به عنوان جاذبه های گردشگری محسوب می شوند. هنری که طی سال های اخیر به شکل های مختلف به معماری شهری ما راه یافته و هر از چند گاهی شاهد اجرای آثار خلاقانه در شهرهای بزرگ مثل تهران، تبریز و ...هستیم. اما اخیرا اولین دوره جشنواره استانی نقاشی دیواری لنگرود با اجرای یازده اثر بر روی دیوارهای سطح شهر لنگرود به پایان رسید و در آئین اختتامیه این جشنواره در سالن اجتماعات شهرداری لنگرود، نفرات برگزیده آن معرفی شدند. جشنواره ای که در دور اول، رتبه اول را به خود ندید و دو هنرمند به طور مشترک در رتبه دوم و دو هنرمند در رتبه سوم قرار گرفتند.نگاه ایران با داور این جشنواره «مهسا محصصی» در خصوص برگزاری جشنواره، حواشی آن و نحوه داوری آثار به گفتگو نشست. محصصی فارغ التحصیل رشته نقاشی از پردیس هنرهای زیبا تهران و رشته پژوهش هنر در مقطع کارشناسی ارشد است. وی در حوزه گرافیک محیطی سال ها فعالیت داشته و در این زمینه مقالاتی را به رشته تحریر در آورده که در نشریات مختلف کشور منتشر شده است.طراحی لباس و کیف از دیگر شاخه های فعالیت حرفه ای محصصی  در سال های اخیر است.گفت وگو با این داور جشنواره استانی نقاشی دیواری لنگرود را در ادامه می خوانید. جشنواره نقاشی دیواری (10) به نظر شما برگزاری جشنواره هایی مانند نقاشی دیواری چه کارکردی برای شهرها دارد؟ دیوارنگاری از دیرباز تا کنون به عنوان یک شکل هنری همیشه از اهمیت خاصی برخوردار بوده و در زندگی انسان ها و جوامع بشری با کارکردهای گوناگون نقش بازی کرده است. این هنر در طول تاریخ از دیوارنگاری غارها برای ارتباط انسان ها با یکدیگر آغاز شد و بعدها به شکل نگاره های آیینی درآمد و در سیر تحول خود به سبکی از زندگی در تعامل با معماری و محیط زندگی رسید. با ایجاد مفاهیم جدید شهرنشینی و ساختار معماری نوین در دنیای معاصر، نقاشی دیواری یا معادل صحیح تر آن گرافیک محیطی در جایگاه یک هنر شهری و مردمی تغییر شکل پیدا کرد. بنابراین کارکرد شکل مدرن شده این هنر؛ زیباسازی، آرامش بخشی به محیط و شهروندان، هماهنگی با محیط پیرامون، تنوع بصری و ...است. بنابراین  با تغییر ساختارهای شهری به خصوص در گیلان که در قدیم طبیعت و مظاهر طبیعی جزوی از معماری به شمار می رفت و با اغتشاشات بصری، ناهمگونی و یکنواختی حاکم در فضای حال حاضر شهرهایی مثل لنگرود؛نیاز است که هنر وارد میدان شود و تا حدودی فضای زندگی شهروندان را تلطیف کند. و یکی از بهترین اشکال هنری بدین منظور گرافیک محیطی است. بنابراین برگزاری چنین جشنواره ای می تواند یک قدم مقدماتی مثبت برای این امر مهم محسوب شود. از آنجائیکه من با عوامل برگزاری جشنواره در خصوص اهداف آن صحبت کرده ام، می دانم که این جشنواره دورنمای مشخص و برنامه ای دراز مدت در دست دارد. یکی از اهداف آن، آشنا کردن مفهوم گرافیک محیطی برای مسئولین، مردم و حتی هنرمندان است. زیرا با ارائه کارهای خوب می شود جلوی اجرای کارهایی که فاقد ارزش هنری هستند و متاسفانه با مناسبات غیرهنری و با اهداف صرفا اقتصادی در سطح شهرها اجرا می شوند، گرفته شود. شاید گام اول ایده آل نباشد و به مفهوم آرت نرسد اما یک شبه نمی شود راه صد ساله رفت؛ زیرا برای تغییر نگرش مسئولین و اعتمادسازی و همچنین بالا کشیدن سلیقه عمومی و تغیر ذائقه ها می بایست با احتیاط و با حوصله حرکت کرد. به نظر من این جشنواره با اهداف مشخصی که برای زیباسازی و هویت بخشی لنگرود وتعامل با هنرمندان توانمند گیلانی دارد، می تواند حرکتی تاثیرگذار و ماندگار باشد. و در گام اول نسبتاً موفق بود هر چند که گامی کوتاه بود اما در پس این گام کوتاه اهداف و تفکراتی وجود داشت که به نظر شخص بنده کاملاً منطقی به نظر می رسد.   فکر نمی کنید مفهوم چنین جشنواره ای کمی برای هنرمندان ما غریب است؟ از یک سو با شما موافقم و از سوی دیگر مخالف. همانطور که پیشتر اشاره کردم این هنر یکی از قدیمی ترین مظاهر هنری است که در طول تاریخ در زندگی انسان ها نقش داشته و با کارکردهای مختلف در جوامع بشری جلوه گری کرده است. دیوار نگاری برای ما نیز مفهومی آشنا است و از نقاشی های آیینی در امام زاده ها گرفته تا نقاشی های قهوه خانه ای و بسیاری نمونه های دیگر...در معماری سنتی گیلان هم این مفهوم به شکل های مختلف دیده می شود. رنگ زدن دیوارهای کاهگلی برای تعامل با طبیعت حتی، به نوعی جزو گرافیک محیطی محسوب می شود. اما با ظهور مدرنیسم و تحول در شیوه معماری و تغییر ظاهر شهرها، مفهوم و شکل گرافیک محیطی نیز دچار تحول شد. امروزه این هنر مدرنیزه شده است و برای خلق یک اثر تنها به نقاشی با قلمو و رنگ بر روی دیوار افقی و عمودی اکتفا نمی شود. در اینجا دیوار مفهوم به خصوصی دارد و نباید با بوم نقاشی اشتباه گرفته شود. نکته مهمی که اکثر هنرمندان عزیز به آن توجه نمی کنند و از دیوار صرفن به عنوان یک بوم یا یک سطح برای کشیدن طرح خود استفاده می کنند در حالیکه در اینجا دیوار خود مفهومی مجزا، الزامی و از یک سو سوژه و از سوی دیگر ابژه ای است که خود به عوامل گوناگون بستگی دارد. اینجاست که شکل مدرن شده نقاشی دیواری برای هنرمندان و علاقه مندان کمی غریب است؛ زیرا نه فضای تجربه برای آنها فراهم بوده نه نمونه های به خصوصی را از نزدیک مشاهده کرده اند، مگر اینکه مطالعه دقیق و تحقیقات هدفمند بر روی این موضوع داشته باشند. یکی از حسن های برگزاری این جشنواره این است که بستر لازم را برای تجربه علاقه مندان فراهم آورده و آنها را به شکل اصولی به این مفهوم اشنا می کند. زیرا بررسی آثار رسیده به جشنواره نشان می دهد که 90 درصد این عزیزان به شکل درست کلمه با این مفهوم آشنا نیستند. و باید بدانند که نقاشی دیواری بر هنری دلالت دارد که ترکیبی از نوشته، نقش، نگار و هر چیزی به این کیفیت در سامانه ای تجسمی در تعامل با محیط، معماری و مخاطب بر روی سطح دیوار یا مانند آن پدید می آورد. افزون بر تعاریف مورد اشاره، این هنر در وابستگی به محیط معماری و مخاطب، ویژگی های منحصر به فردی دارد تا نسبت به نیازهای دیداری محیط، چون زیباسازی، فضا سازی و ...پاسخگو باشد. از اینرو توجه به ویژگی های نقاشی ما را به مفهوم آرت می رساند و مفهوم آرت عنصری جدایی ناپذیر از این شکل هنری است. دانشنامهٔ معماری، افزون بر اینکه دیوارنگاری را نوعی از تزیینات معماری نامیده، جایگاه این هنر را در وجوه مختلف فضاها (متصل و منفصل) گسترش داده است و می نویسد این شاخهٔ هنری، علاوه بر بهره برداری از ویژگی سطح دیوار، می تواند سطح جدیدی را در فضا ایجاد کند. در لغت نامهٔ فرانسوی روبرت از مختصات بنیادین نقاشی دیواری یعنی ضرورت تعامل دیوارنگاری با معماری چنین یاد می شود: تفاوت عمدهٔ این گونهٔ نقاشی (دیوارنگاری) با نقاشی سه پایه در آن است که نقاشی دیواری در تناسب با معماری و فضای اطراف خود خلق می شود و گویای هنر محیطی است که قابلیت های محیط را به فعلیت می رساند تا یک اثر ممتاز خلق شود.   در چنین شرایطی برگزاری این جشنواره بی آنکه معیار و الگوی درست و ابزار کافی وجود داشته باشد را چطور ارزیابی می کنید؟ بسیار مثبت ارزیابی می کنم. زیرا معتقدم این جشنواره باید یک گام مقدماتی هر چند کوتاه بر می داشت تا نه تنها مفهوم نقاشی دیواری و گرافیک محیطی را به شکل درست آن مطرح کند و هنرمندان را کنجکاو کند بلکه نگاه مسئولین را نیز تغییر دهد. شما نمی توانید در یک روستایی که از تکنولوژی محروم است؛ کامپیوتر ببرید و انتظار داشته باشید یک ساله در آن روستا برنامه نویس تحویل بگیرید. جوانان این روستا باید لزوم کامپیوتر و کارکرد و نقش آن را در زندگی خود به خوبی درک کنند و همچنین بسترهای لازم باید فراهم شود تا بشود نتیجه مطلوب گرفت. من برای داوری آثار مجبور شدم به لنگرود سفر داشته باشم و این توفیق اجباری باعث شد، سطح شهر و محلات مختلف را بررسی کنم. در شهری که مدارس سرخود دست به دیوارنویسی هایی می زنند که فاقد ارزش هنری و زیبایی شناسی است، مراکز آموزشی دست به تبلیغات دیواری می زنند و شهرداری برای دیوارنگاری ها هیچگونه حساسیتی به خرج نمی دهد و حتی آثاری که به عنوان نقاشی دیواری اجرا شده جنبه هنری و زیبایی شناسانه ندارد و خود باعث اغتشاشات بصری هستند؛ برگزاری چنین جشنواره ای و ارائه چنین آثاری حتی اگر به نسبت محدودی به مفهوم آرت رسیده باشد خود می تواند حرکت بزرگی باشد و پیام ویژه ای در برداشته باشد. اگر این گام عملی برداشته نمی شد؛ نمی توانستیم امیدوار باشیم تا در سال های آینده این حرکت در سطح وسیع تر و با حمایت های بهتر و بیشتر انجام گیرد. ضمن اینکه هنرمندانی که با این جشنواره درگیر بودند، کنجکاو می شوند و دنبال نواقص خود می روند و همچنین ارائه این آثار می تواند انگیزه های تازه ای برای جوانان علاقه مند این شهر باشد که برای نخستین بار با کارهایی از این دست مواجه شده اند. و همانطور که در عکس ها می شد دید، هر بار جمعیت زیادی مشغول تماشای هنرمندان عزیز در حین کار بودند. بگذریم از اینکه این زیباسازی چقدر می تواند در ایجاد آرامش در شهر و روحیه شهروندان موثر باشد.   گویا این جشنواره هم مثل باقی رویدادهای فرهنگی و هنری در کشور ما کم حاشیه نبود. در ابتدا اسامی دیگری به عنوان داور در اخبار مطرح شد اما در اواسط مسیر شما به عنوان داور جایگزین شدید.؟ بله درست است. البته اینکه دو داور عزیز چرا و به چه علتی در زمان داوری انصراف دادند را دقیق نمی دانم. اما گویا یک عدم ناهماهنگی بین ارگان های مربوطه وجود داشت که به ستاد برگزاری جشنواره ربطی پیدا نمی کرد و این ناهماهنگی هم باعث شد این دو عزیز از ادامه همکاری منصرف شوند. اما نکته ای که وجود دارد این است که بهتر بود جامعه هنری شهرستان از این حرکت ارزنده حمایت می کرد و منافع عمومی را به مسائل دیگر ترجیح می داد تا شاهد اتفاقات بهتری در استان باشیم. متاسفانه تجربه ثابت کرده در چنین حرکت هایی، به خصوص در گیلان، افراد برگزار کننده تنها هستند و هیچ مسئله ای بیش از این عدم همبستگی نمی تواند انرژی آدم را بگیرد. وقتی مدیر جشنواره  با من تماس گرفتند و اهداف و برنامه های جشنواره و حمایت همه جانبه شهرداری و شورای اسلامی شهر لنگرود را برایم تشریح کردند، تصمیم گرفتم در این حرکت جمعی همراه باشم و دوستان را همراهی کنم. جشنواره نقاشی دیواری (6) نحوه داوری آثار چگونه بود؟ همانطور که در بیانیه جشنواره عنوان شد؛ انتخاب آثار بر مبنای فاکتورهای مشخصی صورت گرفت که هر اثر گرافیک محیطی باید از آن برخوردار باشد. فاکتورهایی از قبیل طرح و ایده متناسب با محیط، تکنیک مناسب، نظم و تمامیت بخشی در محیط؛ اجرای خلاقه، نفی بیانگری و توهم بصری، رنگ شناسی و ترکیب، تعامل محیطی و هماهنگ سازی، زیبایی شناسی عناصر بصری، تاثیرگذاری و بسیاری نکات جزئی دیگر که می تواند بر کیفیت اثر بیفزاید. در پروسه داوری هر یک از این فاکتورها لحاظ شد و نمره ای بدان اختصاص داده شد که در نهایت مجموع نمرات کسب شده رتبه هنرمندان را مشخص کرده است.   گویا برخی از شرکت کنندگان به عدم انتخاب رتبه نخست اعتراض داشتند؟ در اثر دیواری هنرمند تنها به بازگو کردن روایت، تصویر و ابلاغ پیام بسنده نمی کند، بلکه تلاش می کند با به خدمت گرفتن قابلیت های تجسمی دربرگیرنده اثر (مکان و زمان) فضایی تازه ایجاد کند که مخاطب در مقابل آن صرفاً نقشی منفعل نداشته باشد. بنابراین، اثر دیواری باید بتواند با مخاطب خود به لحاظ بصری و مفهومی ارتباطی فعال برقرار کند. ضمن اینکه این اثر باید حاوی پیام و مفهوم متناسب با محیط و مخاطبش باشد. نکته مهمی که در بخش بندی فراخوان جشنواره همچون لنگرود زیبا، مفاهیم زیست محیطی و ...بدان اشاره شده بود اما  بسیاری از آثار نسبت به ایده، موضوع و ارتباط اثر با محیط و مخاطب و فرهنگ عام و خاصی که در ارتباط مستقیم با آن بود، توجه چندانی نشان ندادند. در داوری آثار یک نمره حداکثری و یک نمره حداقلی لحاظ شد؛ اما متاسفانه هیچ کدام از آثار موفق به کسب نمره مورد نظر برای دستیابی به مقام اول نشد. تنها دو الی سه اثر از فاکتورهای لازم برای یک اثر گرافیک محیطی برخوردار بودند. همانطور که پیشتر اشاره شد اکثر عزیزان به دلیل عدم آشنایی صحیح و مطالعه لازم موفق به درک درست مفهوم نقاشی دیواری نشده اند و فکر می کنند هر اثر خوبی بر روی بوم لزوماً قابلیت اجرای یکسان بر روی دیوار را دارد که اینگونه نیست. از اینرو سعی شد با انتخاب دو اثر به عنوان رتبه دوم و دو اثر به عنوان رتبه سوم از یک سو عزیزان را نسبت به نواقص کارشان کنجاو کنیم و از سوی دیگر با این کار باعث تشویق و روحیه مضاعف شویم. البته دو، سه اثر بسیار با کیفیت در میان آثار رسیده به دبیرخانه وجود داشت که متاسفانه مربوط به هنرمندان غیر گیلانی بود و به دلیل مسافت دور و شرایط جشنواره امکان حضور و اجرا برای صاحبان اثر وجود نداشت که اگر این آثار اجرا می شد، شاهد آثار متفاوتی در این دوره بودیم. اما اتفاقاً عدم انتخاب مقام نخست به این دلیل بود که هنرمندان گرامی دنبال چرایی موضوع بروند و با نواقص کار خود آشنا شوند تا بتوانیم شاهد تجربه های بهتر و با کیفیت تر باشیم.
به اشتراک بگذارید:

نظر شما:

security code